Μονή οσίου Λουκά, ναός της Παναγίας

Περιγραφή:
Στο κέντρο της μονής του οσίου Λουκά, στον αύλειο χώρο δεσπόζουν δύο εκκλησίες, της Παναγίας και του Οσίου Λουκά. Ο ναός της Παναγίας, που ταυτίζεται ή χτίζεται στη θέση του αρχικού ναού της Αγίας Βαρβάρας, είναι το παλαιότερο από τα δύο καθολικά και χρονολογείται στο β’ μισό του 10ου αιώνα. Εισάγει στον ελλαδικό χώρο τον κωνσταντινουπολίτικο αρχιτεκτονικό τύπο του τετρακιόνιου σταυροειδούς εγγεγραμμένου ναού με τρούλο, προσαρμοσμένο όμως στην τοπική παράδοση. Μοναδική δημιουργία αποτελεί ο οκτάπλευρος τρούλος, που έγινε αντικείμενο ευρύτατης μίμησης στη νότια Ελλάδα και τα περίτεχνα μαρμάρινα στοχεία του. Από τον εσωτερικό του τοιχογραφικό διάκοσμο διατηρούνται ελάχιστες παραστάσεις. Εξωτερικά, το κτίσιμό του διακρίνεται για την επιμελημένη πλινθοπερίκλειστη τεχνική του, δηλαδή τη χρήση παραλληλόγραμμων λίθων που περιβάλλονται από πλίνθους. Οι πλούσια διακοσμημένες ζώνες με πλίνθινο κουφικό διάκοσμο, που εμφανίζονται εδώ για πρώτη φορά στη βυζαντινή τοιχοδομία και ο μαρμάρινος διάκοσμος σε ανάγλυφες ταινίες και σε πλάκες συμπληρώνουν την ιδιαίτερα περίτεχνη εξωτερική εικόνα του μνημείου. Στο εσωτερικό τα γλυπτά, οι μαρμάρινες επενδύσεις και τα περίτεχνα δάπεδα αναδεικνύουν το εκλεπτυσμένο γούστο των κτητόρων. Η κατασκευή του μεγαλόπρεπου αυτού καθολικού αποδεικνύει την υψηλή τέχνη των βυζαντινών μαστόρων και το καθιστά ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της Ελλάδας. Το μοναστήρι αποτελείται και από άλλα κτίσματα που εξυπηρετούσαν τις ανάγκες της λατρείας αλλά και τις καθημερινές ανάγκες των μοναχών. Σήμερα η μονή με τη γύρω περιοχή έχει εγγραφεί στον κατάλογο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της Unesco από τη δεκαετία του 1990.