Έκθεση

Ιστορίες αρχαιοκαπηλίας

Τα κινητά μνημεία που αποτελούν προϊόντα αρχαιοκαπηλίας παρουσιάζουν τα μεγαλύτερα προβλήματα σχετικά με τη σωστή διαχείρισή τους καθώς έχουν αποσπασθεί από το περιβάλλον τους βίαια και συχνά με τρόπο καταστροφικό. Παράδειγμα αρχαιοκαπηλίας αποτελεί ο κηρυγμένος ναός της Παλαιοπαναγιάς, στον τύπο του σταυρεπίστεγου, σημαντικό μνημείο που βρίσκεται στην περιοχή της Στενής στην Εύβοια. Αν και έχει υποστεί νεότερες επεμβάσεις που αλλοίωσαν τη μορφή του εσωτερικά και εξωτερικά, διασώζει στο εσωτερικό του αξιόλογες τοιχογραφίες που χρονολογούνται στον 16ο αιώνα. Κατά τη δεκαετία του 1970 πραγματοποιήθηκαν επανειλημμένες παραβιάσεις στο ναό, κατά τις οποίες αφαιρέθηκαν βίαια από αρχαιοκαπήλους επτά συνολικά τμήματα τοιχογραφιών με μορφές αγίων από τις κατώτερες ζώνες του ζωγραφικού διακόσμου.

Κατά την αυτοψία αρχαιολόγων της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας περισυλλέγησαν από το δάπεδο του ναού σπαράγματα των τριών τοιχογραφιών, οι οποίες μεταφέρθηκαν για συγκόλληση, συντήρηση και αποκατάσταση στα εργαστήρια συντήρησης του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου. Έπειτα από διάστημα τριάντα περίπου ετών (2009), εντοπίστηκαν οι άλλες τέσσερις τοιχογραφίες (με τις μορφές των αγίων Νικήτα, Ερμόλαου, Μακαρίου και Νέστορος) μαζί με άλλες αρχαιότητες, σε αποθήκη στη Βασιλεία της Ελβετίας. Κατόπιν ταυτοποίησής τους έγιναν οι απαραίτητες ενέργειες από τις αρμόδιες Υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού για τον επαναπατρισμό τους. Οι τοιχογραφίες μετά την επιστροφή τους, συντηρήθηκαν στα εργαστήρια του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου, και τοποθετήθηκαν σε νέο φορέα, προκειμένου να εκτεθούν αργότερα στο νέο διαχρονικό μουσείο της Χαλκίδας στην Αρέθουσα.

Συντήρηση κινητών ανασκαφικών ευρημάτων

Τα κινητά ανασκαφικά ευρήματα που αποσπώνται από το έδαφος κατά τη διάρκεια ανασκαφής χρίζουν συχνά άμεσης προστασίας και συντήρησης από ειδικούς συντηρητές αρχαιοτήτων, καθώς και φύλαξης στα εργαστήρια συντήρησης αλλά και σε ειδικά διαμορφωμένες αποθήκες. Ακολουθεί προσεκτική ταύτιση, τακτοποίηση και ταξινόμησή τους σύμφωνα με συγκεκριμένους κανόνες. Ανάγκη όμως για προστασία και συντήρηση έχουν και λειτουργικά αντικείμενα όπως εικόνες, ιερά σκεύη και ιερά άμφια από ναούς και μοναστήρια.

Από το χώμα στο μουσείο. Μόνιμη έκθεση κινητών μνημείων

Τα κινητά μνημεία δεν προορίζονται για να μένουν σε αποθήκες. Σκοπός είναι, αφού μελετηθούν, να αποδοθούν στο κοινό. Η κατακτημένη από τους ειδικούς γνώση πρέπει να γίνει δημόσια γνώση και εμπειρία. Ένας τρόπος απόδοσης του μνημειακού πλούτου είναι η παρουσίασή του σε ειδικά διαμορφωμένους εκθεσιακούς χώρους. Ο ουσιαστικότερος όμως τρόπος ανάδειξης, ερμηνείας και απόδοσής τους στο κοινό είναι η έκθεση των κινητών καταλοίπων σε μουσεία και η δημιουργία εκθέσεων, σύμφωνα με τις αρχές της σύγχρονης μουσειολογίας.

Κινητά μνημεία σε περιοδικές εκθέσεις

Τα μνημεία αποτελούν παγκόσμια κληρονομιά και προστατεύονται από διεθνείς συμβάσεις ως υλικά κατάλοιπα του παρελθόντος και της πολιτιστικής ιδιαιτερότητας κάθε λαού. Στο πλαίσιο της συνεργασίας ανάμεσα σε μουσεία, γκαλερί και φορείς που σχετίζονται με τον πολιτισμό τα κινητά μνημεία «ταξιδεύουν» για να συμπεριληφθούν σε περιοδικές εκθέσεις που διοργανώνονται από μεγάλα μουσεία του εξωτερικού με στόχο άνθρωποι άλλων χωρών, άλλων πολιτισμών να γνωρίσουν στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού να τα θαυμάσουν, να διδαχτούν, ακόμη και να εμπνευστούν από αυτά.

Οι κηρύξεις αρχαιολογικών χώρων

Για την αποτελεσματικότερη προστασία των μνημείων, αλλά και των αρχαιολογικών χώρων από την αυξανόμενη και συχνά αυθαίρετη και ανεξέλεγκτη οικοδομική δραστηριότητα στη σύγχρονη εποχή, θεσπίζονται ζώνες προστασίας. Οι όροι σχετικά με την οριοθέτηση των αρχαιολογικών χώρων, τις ζώνες προστασίας και τους οικισμούς σε αρχαιολογικούς χώρους σημειώνονται στα άρθρα 12-15 του Αρχαιολογικού Νόμου. Ειδικότερα, στο άρθρο 1 αναφέρεται: «…Οι αρχαιολογικοί χώροι κηρύσσονται και οριοθετούνται ή αναοριοθετούνται με βάση τα δεδομένα της αρχαιολογικής έρευνας πεδίου και Απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού…». Σύμφωνα με το νόμο προβλέπεται η θεσμοθέτηση ζωνών προστασίας, οι οποίες χαρακτηρίζονται ως Α (απαγόρευση δόμησης) και Β ( δόμηση και χρήση με ειδικές ρυθμίσεις).