Egriboz – Μια πόλη πολλές ταυτότητες

 

Η πολιορκία από τον Μωάμεθ Β’ τον Πορθητή και η πτώση της Χαλκίδας ( Negroponte), της μεγαλύτερης ναυτικής βάσης των Βενετών, στο ανατολικό Αιγαίο, στους Οθωμανούς, στις 12 Ιουλίου 1470 θα θεωρηθεί ανάλογη με αυτήν της Κωνσταντινούπολης λίγα χρόνια πριν.
Νέα περίοδος ξεκινά για την πόλη. Ιδρύεται το Σαντζάκι του Ευρίπου με έδρα το Egriboz, όπως ονομάζεται η Χαλκίδα την εποχή αυτή, και αποτελεί έδρα του Οθωμανικού στόλου στο Αιγαίο και του διοικητή του, Καπουδάν πασά. Η πληθυσμιακή σύνθεση αλλάζει αφού οι εναπομείναντες κάτοικοι του Κάστρου εξανδραποδίζονται. Nέο κυρίαρχο στοιχείο αποτελούν οι μουσουλμάνοι, οι οποίοι μεταφέρονται από άλλες περιοχές της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και εγκαθίστανται κατά κύριο λόγο εντός των τειχών. Το εβραϊκό στοιχείο, επίσης, ενισχύεται με τον ερχομό Σεφαρδιτών από την Ισπανία που προστίθενται στους υπάρχοντες Ρωμανιώτες. Το 15ο - 16ο αιώνα, η πλειοψηφία του πληθυσμού του νησιού είναι ελληνική, με εξαίρεση την πόλη της Χαλκίδας, στην οποία κατοικούν περίπου ισάριθμοι μουσουλμάνοι και έλληνες. Το μουσουλμανικό και εβραϊκό στοιχείο κατοικεί μέσα στα τείχη, ενώ οι χριστιανικές συνοικίες αναπτύσσονται έξω από αυτά.
Πολύτιμες πληροφορίες για την πόλη της Χαλκίδας την εποχή αυτή αντλούμε από τις ιδιαίτερα περιγραφικές αφηγήσεις περιηγητών που επισκέπτονται την πόλη. Το 1670 καταφτάνει στη Χαλκίδα ο Τούρκος περιηγητής Εβλιά Τσελεμπί. Σύμφωνα με τις αναφορές του, στην τειχισμένη πόλη υπάρχουν έντεκα μαχαλάδες μουσουλμάνων και ισάριθμα οθωμανικά τεμένη για τις θρησκευτικές ανάγκες των νέων κατοίκων. Όλα κατεδαφίστηκαν μετά τα μέσα του 19ου αιώνα. Τα τζαμιά την εποχή αυτή συνυπάρχουν με την εβραϊκή συναγωγή στη Χαλκίδα και τις χριστιανικές εκκλησίες, μαρτυρώντας τον θρησκευτικό πλουραλισμό που επικρατεί. Εκτός των τειχών υπάρχουν εργαστήρια σπουδαίων τεχνιτών καθώς και κατοικίες Τούρκων αξιωματούχων, χαμάμ, οθωμανικά τεμένη και σχολεία.
Η Χαλκίδα αποτελεί μια πολυπολιτισμική κοινωνία, στην οποία κατοικούν Έλληνες, Τούρκοι και Εβραίοι. Οι πληθυσμοί αυτοί συνυπάρχουν για μεγάλη περίοδο και αφήνουν το σημάδι τους στην πόλη.